Bayraktaki haç kaldırılacak mı: İngiltere yakında Hıristiyanlığa veda mı ediyor?

Rakamlar çok fazla tartışmaya yol açsa da İngiltere’deki Hristiyan kurumları önemli bir gösterge olmadığını argüman etti. Hıristiyan kurumlar, 2000 yılına kıyasla sayıları 4 milyon azalmış olsa da nüfusun çoğunluğu hala Hristiyanlığı sürdürdüğünü söz etti. Krallık, ilerleyen yıllarda ülkenin ayaklarının altından çekilen halının üzerinde yine ayakta durabilmesini sağlayacak nitelikte bir tabloyu değiştirmeye kararlı olduğunu tabir etti.

İngiltere Kilisesi o periyotta “bu istatistikler bizi zorluyor lakin hâlâ inançlı bir millet olduğumuzu doğruluyor” demişti. İngiltere Başbakanı David Cameron 2014’te şöyle demişti:

Bir Hıristiyan ulus olarak pozisyonumuza daha fazla güvenmemiz, inanç temelli örgütlerin rolünü genişletme konusunda daha hırslı olmamız ve açıkçası bizi insanların hayatlarında fark yaratmaya iten inancı vaaz etme konusunda daha istekli olmamız gerektiğine inanıyorum.

İngiliz kiliselerinin kendilerine belirledikleri çabayı kazanamadığını doğrulayan yeni nüfus sayımının ortaya çıkmasından bu yana 10 yıl geçti. 2021 yılı prestijiyle, İngiltere ve Galler’de kendilerini Hıristiyan olarak kabul edenlerin yüzdesi nüfusun yarısından azını temsil ediyor; bu oran sırf yüzde 46,2; bu, 2011’e nazaran çok değerli bir düşüş.

Birleşik Krallık’taki Hıristiyanların ortalama yaşı 51’e yükseldi. Bu, istatistik tarihinde kaydedilen en yüksek ortalama yaş; gençlerin dine karşı açık bir isteksizliği var; 40 yaşın altındakiler daha fazla. Muhtemelen bir dine inanmadıklarını söyleyebiliriz ve bu da milenyumun ikinci on yılında kilisede sistemli olarak ibadet edenlerin sayısında kıymetli ölçüde azalma kelam konusu.

Öte yandan The Times gazetesinin o periyot yaptığı ankette bin 200 Hıristiyan rahibin yüzde 64,2’si Britanya’nın artık Hıristiyan olarak nitelendirilebilecek bir ülke olmadığını beyan etti.

İstatistikler, Birleşik Krallık’ta iki gurubun göz önünde olduğunu gösteriyor: Din arayışında olanlar ve İslam. Hıristiyanların yüzdesi düşerken, dindar olmayanların yüzdesi 2011’de yüzde 25’ten 37,2’ye yükseldi. 2021 yılına kadar nüfusun yüzdesi (22,2 milyon bireye eşdeğer) ve Müslümanların sayısı yüzde 4,9’dan yüzde 6,5’e yükseldi. İngiltere ve Galler’deki yetişkinlerin sırf yüzde 26’sının yılda bir kezden fazla dini faaliyetlere katıldığını, sadece yüzde 9’unun ise haftalık dini faaliyetlere katıldığını bilmek değerli.

Nüfus Sayımı Ofisi sayılarının bahsettiği dinsizliğin kesinlikle ateizm manasına gelmediğini belirtmekte yarar var. Kimileri için bu, agnostisizm manasına gelebilir, ya da hala din arayışında olabilirler, ya da tahminen kimileri muhakkak manevi inançlara inanıyor olabilir.

Öte yandan, Ulusal İstatistik Ofisi’nin sayıları, İngiltere’de en yaygın dinin İslam olduğunu ve Müslümanların sayısının 1,2 milyon arttığını gösteriyordu. 2011’den 2021’e kadar Müslümanlar ülke nüfusunun yüzde 6,5 milyonunu oluşturuyor. Bu da 3,9 milyon şahsa muadil.

İslam’ı seçenlerin sayısındaki bu artışı, Hıristiyanlığın azalması ve Hinduların sayısının 2011’de nüfusun yüzde 1,5’inden 2021’de yüzde 1,7’ye hafif bir artış göstermesi karşılığında elde etti. Bundan da daha az (2011’de 256 bin vatandaştan 2021’de 271 bine). Sih nüfusu da çok küçük bir yüzdeyle yüzde 0,8’den yüzde 0,9’a yükseldi ve bu, başka dinlerin takipçileri ortasındaki din değiştirmeden çok göçten kaynaklanıyor olabilir.

İngiliz gazeteci Capel Luft, “Basit gerçek şu ki, Birleşik Krallık aslında resmi olarak laik bir liberal demokrasi değil” diyor ve şöyle devam ediyor: “Bazı piskoposları yasama meclisimizin üst meclisinde oturan yerleşik bir kilisemiz var. Kral, inancın savunucusu ve İngiltere Kilisesi’nin ulu yöneticisidir ve onun taç giyme merasimi, onun İlah tarafından seçilmiş bir yönetici olarak ilan edildiği dini bir ritüeldi.”

İngiltere, bin yıldan bu yana birinci sefer nüfus açısından artık Hıristiyan bir ülke değil; bu durum kimilerine şaşırtan gelebilir. Ülkede Protestan Hıristiyanlığı o kadar yaygındı ki, Birleşik Krallık’ta Katoliklere tam siyasi haklar tanınmamıştı.

Britanya’da Kamusal Ömürde Din ve İnanç Kurulu (CORAB), 2015 yılında İngiltere’nin artık Hıristiyan bir ülke olmadığı ve o denli davranmayı bırakması gerektiği sonucuna vardı. Komite açıkça Hıristiyan bağlılığının azaldığını, Hıristiyan olmayan dinî bağlılığın ise arttığını tespit etti. Komitenin gündeme getirdiği görüşlerden de anlaşılacağı üzere, Britanya’nın artık Hıristiyan bir ülke olup olmadığı sorusu, siyasi yansımaları olabilecek bir husus; zira dini kurum, bildiğimiz Britanya’yı şekillendiren kamusal görünüme derinden müdahil.

Konuyu daha da açıklığa kavuşturmak gerekirse, Amerikan gazetesi Politico’ya nazaran Krallık’taki Kilise, ülkedeki en büyük toprak sahipleri ortasında on üçüncü sırada yer alıyor, son derece güçlü ve 105 bin dönümlük tarım toprağını temsil eden iki milyar poundluk bir portföye sahip. Ormanlar, arkeolojik yapılar ve madencilik hakları. Birleşik Krallık birebir vakitte gelişmiş Batı ekonomileri ortasında da tek ülkedir.

Ayrıca İngiltere Kilisesi, Birleşik Krallık’ta 4 bin 632 devlet okulunu işletiyor. Politico’ya nazaran, ülkedeki devlet dayanaklı birinci ve orta öğretim sağlayıcılarının üçte biri dini okullar iken, İngiltere Kilisesi bu okulların yüzde 68’ini tek başına yönetiyor ve Hıristiyan dinine bağlı ebeveynlerin çocuklarına kabul konusunda öncelik veriyor.

Aynı gazeteye nazaran pek çok ebeveyn, çocukları okula yerleşene kadar kilise ayinlerine katılmak zorunda kalıyor. Öte yandan dindar olmayan ebeveynlerin çocukları, dindar ebeveynlerin çocukları lehine kendilerine en yakın devlet ilkokulundan muaf tutuluyor.

Öte yandan, Anglikan piskoposları “Lordlar Kamarası”nda (Birleşik Krallık Parlamentosu’nun üst meclisi) oturup oy kullanıyorlar. İngiltere, yasama organında din adamlarına sandalye ayıran dünyadaki üç ülkeden biri. “Ruhani efendiler” olarak anılırlar ve sayıları 26’dır ve onlar Kilise’nin resmi devletinin piskoposlarıdır.

Lordlar Kamarası’nın yasa tasarılarını bir yıla kadar erteleyebileceğini belirtmekte yarar var. 2012 yılında, bu “ruhani efendilerin” sayısının sadece 12 bireye düşürülmesi istikametinde bir teklif vardı, lakin Politico’ya nazaran piskoposlar bu değişikliğe karşı lobi faaliyeti yürüttü. Parlamentoya manevi ve ilahi bir boyut kazandırdı. Britanya ayrıyeten kamu medya yayınlarının büyük bir kısmını Hıristiyan programlarına ayırıyor ve baş piskoposu, Kral III. Charles’ta olduğu üzere, hükümdarının taç giyme merasimine başkanlık ediyor.

Kilisenin Britanya’daki bu ağır varlığının bir sonucu olarak ve Hıristiyanlığın artık Birleşik Krallık’ta mutlak çoğunluğun dini olmadığını doğrulayan sayı ve istatistiklerin netleşmesi üzerine, pek çok laik kurum ve kişi bu soruyu yine sorgulamaya başladı. Bu ağır mevcudiyet, Kilise’nin Birleşik Krallık Anayasası’ndaki bu istisnai statüsüne son verilmesini talep ediyor, çünkü bu onların bakış açısına nazaran adil olmayan ve demokratik olmayan bir durum.

Britanya’daki bir Hıristiyan niyet kuruluşu olan THEOS’un araştırma başkanı Madeleine Pennington gibi Krallık içindeki başkaları, Krallıktaki vatandaşların çoğunluğu artık sayıca Hıristiyan olmasa bile, Hıristiyan geleneklerinin, normlarının ve ahlakının derinden devam ettiğine karşı çıkıyor. Ülkenin siyasi kültüründe ve anayasasında mevcut olan Britanya, nüfus istatistikleri açısından ne Hıristiyan ne de laiktir, lakin Hıristiyanlık, onun siyasi tahayyülünü, anayasasını ve bugünkü biçimini öteki dinlerden daha fazla etkiliyor.

Bu görüş, Durham Üniversitesi’nde Hıristiyanlık tarihi profesörü ve “Protestanlar: Çağdaş Dünyayı Yaratan İnanç” ve “İnanmayanlar: Kuşku Tarihi” kitaplarının muharriri Alec Ryrie’nin görüşüne benziyor. Hıristiyan kültürüne ilişkin işaretler her yerde mevcuttur ve kimi beşerler bunu fark etmezler zira bu işaretler yüzdükleri deniz suyunun bir kesimidir, hasebiyle yüklerini hissetmezler.

Ryrie, ülkesinin Hıristiyanlıkla özel bir bağı olduğunu, zira Birleşik Krallık’ın sevgi ve nefretle serpiştirilmiş derin ve kadim bir bağlantıya sahip olduğu din olduğunu ve İngilizleri şu anki haline getiren şeyin de bu bağlantı olduğunu ekliyor.