IMF Türkiye Masası Şefi James Walsh, dün, 29 Mayıs-11 Haziran tarihlerinde Türkiye’ye gerçekleştirilen 2024 yılı 4. husus gözden geçirme istişareleri ve 19-20 Ağustos’taki sanal takip görüşmelerinin akabinde hazırlanan raporu açıkladı.
Raporda, “2023 ortalarından bu yana ekonomik siyasetlerde yaşanan dönüşüm, Türkiye’nin genel siyaset karışımını sıkılaştırmış, kriz risklerini keskin bir formda azaltmış ve inancı artırmıştır’‘ sözlerine yer verilerek, ‘‘Başlık enflasyonu yaz aylarında hafiflemeye başlamış lakin hala yüksek kalmaktadır. Finansal ve kurumsal kesimler, liberalleşme ve siyaset sıkılaştırması altında görünür bir gerilim yaşamadan bu süreci geçirmiştir” denildi.
Yetkililerin açıkladığı siyasetlere nazaran, IMF’in hem GSYH büyümesinin hem de enflasyonun bu yıl ve gelecek yıl azalmasını beklediği vurgulanan raporda, ”Sıkı para ve gelir siyasetleri iç talep üzerinde baskı oluşturacak ve 2024 büyümesini yaklaşık yüzde 3.4 olarak sınırlayacaktır. Olumlu baz tesirlerine karşın, hala güçlü bir kalıcılık enflasyonu yıl sonuna kadar yaklaşık yüzde 43 düzeylerinde tutacaktır. Dış tarafta, cari açık, GSYH’nin yaklaşık yüzde 2.2’sine düşmeye devam edecektir. 2025 yılında, mali siyasetin daraltıcı bir tarafta olması ve gerçek siyaset faizlerinin müspet kalması ile büyüme daha da yavaşlayarak yüzde 2.7’ye gerileyecek ve enflasyon yaklaşık yüzde 24’e düşecektir.
Orta vadede, enflasyonun daha da düşmesi inancı artıracak ve büyüme potansiyeline hakikat yüzde 3.5-4 düzeylerine yükselecektir. İhracat büyümesi cari açığı yaklaşık yüzde 2 civarında tutacak ve memleketler arası rezervler IMF’nin rezerv yeterliliği metriğinin üzerinde kalacaktır” denildi.
Yetkililerin enflasyonu denetim altına alma yaklaşımının büyüme üzerindeki tesirlerini sınırlamayı hedeflese de birtakım riskler taşıdığı vurgulanan raporda, “Bu yaklaşım, enflasyonun denetim altına alınmasını engelleyebilecek riskleri ve şokları, örneğin daha yüksek global güç fiyatları, Orta Doğu’daki çatışmalar yahut Ukrayna savaşından kaynaklanan jeopolitik tansiyonlar yahut sermaye akımlarındaki aksine dönüş üzere, uzatmaktadır.
Daha süratli bir enflasyon beklentilerinin tekrar yapılandırılması bu riskleri azaltabilir. Ayrıyeten, daha yavaş büyüme kredi risklerini artırabilirken, döviz borçlanması ve taşıma ticareti akımları döviz likidite riskleri yaratabilir. Başka yandan, 2024’te süratle düşen başlık enflasyonu, geçmişe dönük enflasyon beklentilerini etkileyebilir ve fiyat baskılarını hafifletebilir” sözleri yer aldı.
Raporda, şunlar kaydedildi:
“Daha sıkı bir siyaset karışımı, mali siyaset odaklı olarak riskleri azaltır ve enflasyonu daha süratli ve sürdürülebilir bir biçimde düşürür. Mali, para ve gelir siyasetlerinin birlikte çalışması gerekmektedir. Kısa vadede büyüme üzerindeki maliyetleri olsa da, süratli bir dezenflasyon daha sürdürülebilir olacaktır ve orta vadeli büyüme ve finansal istikrarı güçlendirecektir.
Enflasyonu azaltmak için daha büyük ve önden yüklemeli bir mali konsolidasyon gerekmektedir. Vergi harcamalarının rasyonelleştirilmesi ve vergi tabanının genişletilmesi süratlice yapılabilir. Gereksiz sermaye projelerine harcamaların sonlandırılması (depremle ilgili harcamaları korurken) ve güç sübvansiyonlarının ıslahatı, savunmasız haneleri koruyarak yardımcı olabilir. KDV’nin birleştirilmesi, kayıtdışılığın azaltılması ve ahengin artırılması, dezenflasyonu takviyeler ve vergilendirmede adaleti artırır. Toplamda, mümkün olduğunca evvelce yüklenmiş ve 2024-2025 periyodunda yaklaşık GSYH’nin yüzde 2.5’ine denk gelen tedbirler, dezenflasyon gayretini destekleyecek formda mali teşvik kalibrasyonunu daha uygun yapacaktır. Türkiye’nin kamu borcu sürdürülebilirdir. Yetkililerin orta vadeli yüzde 3’lük açık maksadı, kamu-özel iştirakleri ve kamu şirketlerinden kaynaklanabilecek mümkün risklere karşı kâfi mali alan sağlar.”
”FİYATLAR, FİYATLAR VE ÖTEKİ KONTRATLARIN YILLIK OLARAK VE İLERİYE DÖNÜK ENFLASYONA NAZARAN BELİRLENMELİ”
Raporda, “Yüksek enflasyon kalıcılığı ele alınmalıdır. Fiyatlar, fiyatlar ve öteki kontratların (örneğin kira) yıllık olarak ve ileriye dönük enflasyona nazaran belirlenmesi, beklentilerin tekrar yapılandırılması ve rekabetçiliğin korunması açısından değerlidir. Nispî fiyatlar ayarlandıktan sonra, geçmişe dönük endeksleme ortadan kaldırılmalı ve kamu bölümünün belirlediği fiyatlar üretim ve bakım maliyetleriyle uyumlu hale getirilmelidir” denildi.
Finansal istikrarın korunmasının, daima nezaret ve daha fazla ıslahat gerektireceği vurgulanan raporda, şunlar kaydedildi:
”Makro ihtiyati siyasetler, sistemik riskleri denetim altına almaya odaklanmalıdır. Bu bağlamda, lira rezerv ihtiyaçları sadeleştirilmeli, para piyasası işleyişi güzelleştirilmeli ve Merkez Bankasının vadeli mevduatları genişletilmelidir. 2023 FSAP ile uyumlu olarak, kontrol çerçevesi Basel Çerçevesi ile uyumlu hale getirilmeli, bilhassa döviz, hükümran, kredi ve faiz riskleri için; ve CBRT’nin acil likidite yardım siyasetleri güçlendirilmelidir. Türkiye’nin Finansal Aksiyon Vazife Gücü (FATF) ‘Gri Liste’den çıkarılması olumlu bir gelişmedir.
Politika çerçevelerini güçlendirmek, KOBİ’lerin önündeki mahzurları kaldırmak, işgücü piyasası işleyişini güzelleştirmek ve yeşil geçişi hızlandırmak, orta vadeli büyümeyi artırır ve bu büyümeyi daha sürdürülebilir ve adil hale getirir. Öncelikler ortasında kayıtdışılığı azaltma, işgücü piyasası esnekliğini artırma ve bayan işgücü iştirakini teşvik etme üzere ıslahatlar bulunmaktadır. KOBİ’ler üzerindeki düzenleyici yüklerin kolaylaştırılması, örneğin iş onayları ve müsaadeler için tek pencereli sistemlerin kurulması, yeniliği ve büyümeyi destekleyecektir. KOBİ’lerin ahenk maliyetlerini ve vergi yüklerini azaltmak, verimliliği artıracaktır. Ulusal iklim hedefleri belirlenmiştir. Avrupa Birliği ile uyumlu bir lokal Emisyon Ticaret Sistemi kurulması, iklim amaçlarına ulaşılmasına katkıda bulunacak ve AB ile rekabetçiliği koruyacaktır. IMF takımı, yetkililere ve özel bölüm temsilcilerine misafirperverlikleri ve yapan, verimli tartışmaları için teşekkür eder.”
EKONOMİSTLERDEN YORUMLAR
IMF’nin raporuna ait ekonomistler ve politikler, toplumsal medya hesaplarından yaptıkları açıklamada, bilhassa ”Fiyatları, fiyatları ve öteki mukaveleleri (kiralar gibi) yıllık olarak ve ileriye dönük enflasyona nazaran belirlemek, beklentileri yine oluşturmanın ve rekabet gücünü müdafaanın anahtarıdır” sözünün kritik olduğuna işaret etti.
PROF. DR. SELVA DEMİRALP: ”ACI REÇETENİN MALİYETİNİ FİYATLI BÖLÜME YÜKLER”
Selva Demiralp: ”Fiyat, fiyat, kira üzere ileriye yönelik fiyatlama davranışlarında enflasyon beklentilerine nazaran fiyatlama yapılmalı. Görece fiyatlar ayarlandıktan sonra geriye yönelik endeksleme yapılmamalı. Kamu tarafından yönetilen ve yönlendirilen fiyatlar üretim ve bakım maliyetlerini yansıtmalı” unsuru değerli. Cımbızla çekip tek başına uygulandığında acı reçetenin maliyetini fiyatlı kesite yükler. Lakin başka unsurlar ve bilhassa 5. husus (Maliye siyasetinin daha etkin bir formda dezenflasyon sürecine dayanak vermesi gerekir) ile birlikte uygulanırsa dezenflasyonun maliyeti daha adil dağıtılır. Aslında lakin paketi bir bütün olarak değerlendirip önerilenlere uyulması durumunda beklenen enflasyon=gerçekleşen enflasyon olacağı için mağduriyet riski asgariye iner.”
MAHFİ EĞİLMEZ: ”BUNLARI IMF SÖYLEYEMEZ, BİZ SÖYLEYELİM”
Mahfi Eğilmez: ”Raporda, 2023 Haziranından itibaren atılan adımlardan övgüyle kelam ediliyor daha sıkı adımlar atılması öneriliyor. Ücretlilere yapılacak artırımların geçmiş enflasyona nazaran değil, gelecekte beklenen enflasyona nazaran yapılmasını öneriyorlar.
Peki ancak bu geçmişteki enflasyonu kim yaşadı? Fiyatlı her geçen gün artan hayat pahalılığı karşısında daima geriye gitmedi mi? Geçmişin tazminatını onlara ödemek gerekmiyor mu? IMF’nin vazifesi elbette ülkenin toplumsal ve siyasal yapısıyla ilgili teklif getirmek değil. Vazifeleri iktisatla hudutlu. O nedenle IMF’nin yapısal uyumlandırmasıyla benim önerdiğim yapısal ıslahatlar ortasında dağlar kadar fark var.
Ekonomide istediğiniz tedbiri alın, kalıcı tahliller lakin ve lakin hakikat bir toplumsal, siyasal ve ekonomik çerçeve içinde hareket edilerek alınabilir. Fiyatları enflasyon kadar artırmayarak yalnızca toplumsal tansiyonu artırırız. Vergisini ödememiş, kayıt dışına çıkmış, bu yolla elde ettiği geliri servetine eklemiş ve bunu bir hünermiş üzere lüks arabalarla, konutlarla, eşyalarla sergileyen insanların bu kayıt dışı varlıklarını servet beyanı getirerek yakalayıp vergilendirmek yerine yoksullukla savaşan ücretliye düşük artırım yaparak enflasyonla çaba edilemez. Bunları IMF söyleyemez, biz söyleyelim.”
YALÇIN KARATEPE: ”SONUÇ NE OLUR? UCUZ EMEK, FAKİR HALK, SEFALETE SÜRÜKLENMİŞ BİR TOPLUM”
CHP Genel Lider Yardımcısı Yalçın Karatepe: ”Raporda yazılan garantisiz çalışmayı (labor market flexibility) da ekleyince artık yapılanların birebirini önerdikleri muhakkak oluyor: Halkı fakirleştirerek iç talebi söndür, ucuzlayan personellik maliyetleri ile rekabet avantajı yakala. Pekala bunlar yapılırsa, sonuç ne olur? Ucuz emek, fakir halk, sefalete sürüklenmiş bir toplum.”
BARTU SORAL: “AKP SİYASETLERİNE DAYANAK VEREN BİR IMF RAPORU”
Bartu Soral: ”IMF, yayınladığı Türkiye Raporu basın bildirisinde 2023’de başlayan programa tam takviye verdiğini belirtiyor. Bildiride emekli, memur, emekçi yani sabit gelirlilerin enflasyonun sebebi olduğu, üstünlerindeki baskının daha da arttırılması öneriliyor. Onlara geçmiş enflasyon değil sizin hedeflediğiniz enflasyona nazaran artırım yapmaya devam edin. Bildiride, Gelir Yönetimi Başkanlığının örnekler vererek ortaya koyduğu vergi kaçakçıları, 13 sefer çıkartılan vergi affı kanunu, kurumlar ve gelir vergisi istisna, muafiyet ve indirimlerinden dolayı kaybedilen 1.1 trilyon TL vergi yahut finansal yararların vergilendirilmemesinden hiç bahsetmemişler. Türkiye’yi sülük üzere emen bu 10 milyon kişinin durdurulamayan harcamaları, fiyat enflasyonundan da bahsedilmiyor. İşsizliğin yüzde 30, gençler ortasında hiç bir eğitim kuruluşu yahut istihdamda olmayanların yüzde 27’ye ulaştığı da yazmıyor. Kısaca dünyanın son 45 yılına damga vuran neo-liberal ezber üzerinden ekonomiyi yöneten AKP siyasetlerine dayanak veren bir IMF raporu…”
TUNÇ ŞATIROĞLU: ”YARIM PORSİYONLUK IMF PROGRAMININ ACISI TAMDIR LAKİN SONUCU YARIMDIR”
Ekonomist Tunç Şatıroğlu: ”Halk için bir IMF programından daha berbatı yarım porsiyon IMF programıdır; yani yarım porsiyonluk IMF programının acısı tamdır lakin sonucu yarımdır. Yarım tabip candan, yarım IMF programı ömür kalitesinden eder. Ne vereyim ağabeyime? Çek oradan bir yarım IMF.”
DR. OSMAN BERKE DUVAN: ”AİLELERİN YARINA DAİR BEKLENTİLERİ YETERLİ ŞEYLER SÖYLEMİYOR”
Ekonomist Dr. Osman Berke Duvan: ”IMF’nin 4. husus görüşmeleri çerçevesinde en kritik cümlesi: “Fiyatları, fiyatları ve başka kontratları (kiralar gibi) yıllık olarak ve ileriye dönük enflasyona nazaran belirlemek, beklentileri tekrar oluşturmanın ve rekabet gücünü müdafaanın anahtarıdır.
IMF’nin ‘fiyatlar, fiyatlar, kiralar yıllık olarak ve ileriye dönük enflasyona nazaran belirlensin’ dediğinin sabahında ailelerin enflasyon beklentileri açıklanmış. Bugünün enflasyon beklentileri yarının enflasyonunu şekillendiriyorsa, ailelerin yarına dair beklentileri yeterli şeyler söylemiyor.”
Haber Kaynağı
02:00
News
Ekonomi
Ekonomi
Ekonomi
Ekonomi
Ekonomi
Ekonomi
