Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) blog sayfası Merkezin Güncesi’nde yer alan “İkinci Çeyrek Ulusal Gelir Bilgileri İktisadi Faaliyetin Ana Eğilimi Hakkında Ne Söylüyor?” başlıklı tahlilde ikinci çeyrekte köprü günlerinin sanayi üretiminin çeyreklik değişimi üzerindeki aşağı istikametli tesirinin 0,8 ila 2,3 yüzde puan aralığında olduğu belirtildi.
Analizde, büyüme kompozisyonunun gerek büyümenin sürdürülebilirliği gerekse dezenflasyon süreci açısından değerli bir öge olarak öne çıktığı belirtildi.
Özellikle salgın sonrası devirde, büyüme oranlarının görece yüksek olurken çoğunlukla iç talep kaynaklı gerçekleştiği vurgulanan analizde, “Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 2024 yılının ikinci çeyreğine ait açıklanan Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) bilgilerine nazaran ise sabit fiyatlarla ulusal gelir bir evvelki çeyreğe kıyasla yüzde 0,1, geçen yılın birebir periyoduna kıyasla yüzde 2,5 arttı. Revize edilen bilgilere nazaran, yılın birinci çeyreğinde bu oranlar sırasıyla yüzde 1,4 ve yüzde 5,3 olarak gerçekleşti. Hasebiyle yılın birinci yarısında ulusal gelir yıllık bazda yüzde 3,8 artış kaydetti. Kelam konusu bilgiler, iktisadi faaliyetin yılın ikinci çeyreğinde dezenflasyon patikasıyla uyumlu olarak yavaşladığını göstermekte. Bu yazıda, yılın birinci yarısındaki iktisadi faaliyet ana eğilimini ulusal gelir bilgileri çerçevesinde harcama ve üretim tarafından inceliyoruz.” sözlerine yer verildi.
Söz konusu tahlilde, yılın birinci çeyreğinde büyümeye en yüksek katkının en son yurt içi talepten geldiği belirtilerek, “Söz konusu katkı, büyük ölçüde özel tüketimdeki artıştan kaynaklanırken, bunda fiyat artışları, firmaların ek kampanyaları ve öne çekilen talebin tesiri de görüldü. İkinci çeyrekte ise nakdî sıkılaştırmanın gecikmeli tesirlerinin devreye girmesiyle birlikte en son yurt içi talepte bariz bir yavaşlama gözlemliyoruz. Hakikaten bu periyotta, stoklarla birlikte değerlendirildiğinde yurt içi talebin yıllık büyümeye katkısı 1,2 puana gerilerken dış istikrardaki olumlu görünümle bir arada net ihracat da yıllık büyümeye müspet katkı verdi. Bu çerçevede, yılın birinci yarısında büyüme bileşenlerinin giderek daha dengelenen bir talep görünümüne işaret ettiğini kıymetlendiriyoruz.” değerlendirmesine yer verildi.
“TEMEL BELİRLEYİCİ HİZMET SEKTÖRÜ”
Analizde, gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) bilgilerinin üretim tarafından değerlendirildiğinde ise birinci çeyrekte olduğu üzere ikinci çeyrekte de yıllık büyümenin temel belirleyicisinin hizmetler dalı olduğunun görüldüğü belirtildi.
Bu periyotta yıllık bazda yüzde 3,1 oranında büyüyen hizmetler dalının büyümeye katkısının geçen çeyreğe nazaran azalmakla birlikte, hala yüksek seyrettiği aktarılan tahlilde, şunlar kaydedildi.
“Öte yandan sanayi katma pahasının yıllık büyümeye katkısı, ikinci çeyrekte negatife dönerek 0,4 puan aşağı istikametli bir tesir yaptı. Çeyreklik bazda bakıldığında da yüzde 0,1 artışla yatay seyreden GSYH’de sanayi üretiminin katkısının azaldığı görülüyor. Sanayi bölümündeki bu zayıf görünümü yorumlarken ise kelam konusu periyoda ait takvimsel gelişmeleri de değerlendirmeye almakta yarar var. Gerçekten bu yıl ikinci çeyreğe denk gelen iki bayram tatilinin de hafta sonu ile birleştirilmesi sonucu ortaya çıkan köprü günleri ek bir takvim tesiri oluşturuyor. Bu noktada belirtmek gerekir ki açıklanan mevsim ve takvim tesirinden arındırılmış datalar, ilgili aylardaki dini bayramlar kaynaklı çalışma günü eksikliğini dikkate alsa da köprü günleri ile ilişkili çalışma günü kayıplarını dikkate almamakta. İşte bu durum, köprü günlerinin olduğu aylarda sanayi üretiminde ek oynaklığa neden olabiliyor. “
Analizde, sanayi üretiminin aylık değişimine bakıldığında, köprü günlerinin yer aldığı aylarda ek bir oynaklık gösterdiği aktarıldı. Üstelik bu oynaklığın köprü günü içeren ayların çabucak hemen hepsinde aşağı istikametli ve kimi aylarda yatay kesikli çizgi ile gösterilen bir standart sapma aralığını da aşabildiği söz edilen tahlilde, “İkinci çeyreğin birinci ayı olan nisanda da emsal bir görünüm kelam konusu. Sanayi üretimi, köprü günü içeren iki ayın denk geldiği ikinci çeyrekte epeyce dalgalı bir seyir izledi ve çeyreklik bazda yüzde 3,9 oranında daraldı.” denildi.
Köprü günlerinin sanayi üretimine tesirinin evvelki çalışmalar ile uyumlu bir halde tekrar hesaplandığı ve bir köprü gününün sanayi üretimini aylık bazda yüzde 1,3 civarında düşürdüğünün bulunduğu belirtilen tahlilde, buna nazaran farklı prosedürlerle yapılan hesaplamaların ikinci çeyrekte köprü günlerinin sanayi üretiminin çeyreklik değişimi üzerindeki aşağı taraflı tesirinin 0,8 ila 2,3 yüzde puan aralığında olduğunu gösterdiği vurgulandı.
Analizde, şu değerlendirmelere yer verildi:
“Sanayi üretimi ile sanayi katma bedeli ortasındaki yüksek eş bağıntıyı ve sanayi katma pahasının GSYH içindeki tartısını göz önüne alarak yaptığımız varsayımlara nazaran, köprü günleri sanayi üretimi üzerinden GSYH’nin çeyreklik büyümesini 0,15 ila 0,45 yüzde puan aşağı çekebiliyor. Bu yılın ikinci çeyreğinde varlığını gösteren kelam konusu aşağı taraflı tesirin, üçüncü çeyrek sanayi üretimi ve ulusal gelir bilgilerinde mekanik olarak üst taraflı bir tesir yaratabileceğini not düşmek isteriz. Özetle, 2024 yılının birinci yarısına ait ulusal gelir dataları, birinci çeyrekte öne çekilmiş talep ve ikinci çeyrekte köprü günleri üzere faktörleri göz önünde bulundurduğumuzda, iktisadi faaliyetin ana eğiliminde ölçülü fakat para siyasetinin gecikmeli tesirleriyle giderek artan bir zayıflama gerçekleştiğini gösteriyor. Üçüncü çeyreğe ait öncü göstergeler ve yüksek frekanslı bilgiler de yurt içi talebin yavaşlamaya devam ettiğine işaret etmekte. Bu çerçevede, yılın ikinci yarısında talepteki dengelenmenin dezenflasyon sürecine katkısının güçlenerek sürmesini bekliyoruz.”
Haber Kaynağı
02:00
News
Ekonomi
Ekonomi
Ekonomi
Ekonomi
Ekonomi
Ekonomi
